KO SADHU SUNDAR SINGH

"Ko ia te ne fai ke fakahaofi ʻene moʻuí, ko ʻene tuku ia ke molé; ka ko ia te ne tuku ke mole ʻene moʻuí koeʻuhí ko au mo e Kōsipelí, ko ʻene fakahaofí ia."

Maʻake 8:35

Ko e taha ʻo e kakai kalisitiane ʻiloa taha ʻo ʻInitiá naʻe hingoa ko Sundar Singh. ʻI he konga kimui naʻe ui ia ʻe he kakai ko Sadhu Sundar Singh. Ko e ʻuhinga ʻo e foʻilea "Sandu", ko ha "Tangata Māʻoniʻoni"

Naʻe tupu ʻa Sundar Singh ʻi he tokelau ʻo ʻInitiá ʻi he talalo ʻo e ʻOtu Moʻunga Himalei ʻa ia ʻoku toka ai ʻa e ʻaisí mo e sinoú ʻi he taimi kotoa pē. ʻOku ʻi he feituʻu ko ia ha fonua ko Nepala, pea ki he tuʻa Himalei ki he Tongá, ʻoku tuʻu ai ha fonua ʻe taha ko Tīpeti.

Ko e ongo mātuʻa ʻa Sundar naʻa na tuʻumālie ʻaupito, pea naʻa na kau ki he faʻahinga ʻo e Lotu Hinitū ʻo ʻInitiá ko e faʻahinga Sikhs (puʻaki Siki). ʻI he ʻilo ʻe he ongo mātuʻa ʻa Sundar kuo ne liliu ʻo hoko ko e kalisitiané, naʻa na tuli ia mei honau ʻapí. Naʻe tātātaha ʻaupito ha kalisitiane ʻi he feituʻu ko iá. Ka neongo ia naʻe ʻikai ufi ʻa Sundar ʻi hono tuʻuaki ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he feituʻu kotoa pē naʻa ne maʻu ai ha faingamālie. Naʻe lahi ʻaupito hono fakatangaʻi ia ʻe hono kakaí ʻi he ʻenau ʻilo ko e kalisitiane iá.

Faifai naʻe ongoʻi ʻe Sundar ʻoku fiemaʻu ia ʻe he ʻOtuá ke ʻalu ki Tīpeti ʻo malanga ʻaki ai ʻa Sīsū Kalaisi pea mo ʻene ʻofá. Naʻe tātātaha ʻaupito ha taha ia ʻi Tīpeti kuo fanongo ʻi he talanoa ʻo Sīsū. Ko e Lotu Putá (Buddhist) pē naʻe ngofua ʻi Tīpetí, pea naʻe tokolahi fakaʻulia ʻa e kau mōnike Putá ʻi he feituʻu kotoa pē.

Ko e taimi pē naʻe lava ai ʻa e fononga ki Tīpetí, ko ha ngaahi māhina ʻe tolu pe fā kimuʻa ʻi he faʻahitaʻu māfaná. Ko e halá ʻoku tokatāmaki ʻi he feituʻu kotoa pē pea hulu fakaʻulia ʻa e ngaahi lilifá ʻi he tafatafaʻaki halá.

Lolotonga ʻa e fononga ʻe taha ʻa Sundar ki Tīpeti, naʻe maʻu atu ia ʻe ha taha ʻo na kaungā fononga. Naʻe maʻu kinaua ʻe ha fuʻu taufa pe afā-sinou, ʻo faingataʻa ʻaupito ʻena fonongá pea momoko ʻaupito.

Fakafokifā pe kuo na fanongo ki ha tangi mo ha toʻe hake mei lalo mei he lilifa he veʻehalá. Naʻa na feinga atu ki he ngataʻanga ʻo e lilifá ke fakasio. ʻI ha kiʻi malona siʻi ʻa e havilí mo e sinoú, naʻe ʻiloʻi atu ʻe Sundar ha tangata ʻoku tokoto hake ʻi lalo ʻi ha tepuʻi maka. Tā ko siʻa tangata fononga ne hekea ʻo tō ki he lilifá.

Naʻe talaange ʻe Sundar ki hono kaungā fonongá ke na hifo ki lalo ʻo tokoni ki he tangatá. Naʻe ʻikai tali ʻe hono kaungā fonongá ʻa e fakakaukaú ʻo ne pehē: "Kapau te ta feinga ke tokoni ki he tangatá, te ta mate kitaua ʻi he momokó." Naʻe toe feinga atu pē ʻa Sundar ʻo ne pehē: "Kuo pau pē ke ta feinga ke fai ha tokoni. ʻE ʻikai ʻaupito ke liʻaki peheʻi pē ʻa e tangata faingataʻaʻiá." Naʻe kei fakafisi ai pē hono kaungā fonongá, ʻo ne liʻaki ʻa Sundar ʻo hoko atu hoʻoná fononga.

Naʻe toki feinga ʻa Sundar ke hifo pea faifai ʻo ne aʻu ki he tangatá. Naʻane ʻilo kuo lavea ʻa e tangatá pea kuo fuʻu mokosia ʻaupito. Naʻe kamata leva ʻa Sundar ke ne hiki mo toho hake ʻa e tangata ki he hala. Naʻe kei hoko atu pē ʻa e fuʻu matangi sinoú. Ka neongo ia naʻe faifai pē pea na aʻu hake ki he halá.

Naʻe kiʻi mālōlō taimi siʻi ai ʻa Sundar ke maʻu haʻane mānava. Naʻane toki hiki leva ʻa e tangata kafó ki hono tuʻá ʻo toki hoko atu hono fonongá ʻi he lotolotonga tō ʻa e sinoú. Faifai naʻa na aʻu mai ki ha fuʻu maka ʻoku tangutu fakaloloa ʻi hono tafaʻaki ha tangata. Naʻe fakalea atu ki ai ʻa Sundar, ka naʻe ʻikai ha tali. Naʻe ʻalu atu ʻa Sundar ke vakai ʻo ne ʻilo tā ko hono ʻuluaki kaungā fonongá ia. Tā kuo siʻi pekia ʻi he fuʻu hulu ʻo e momokó.

Tā ko siʻi tangata ʻeni naʻane feinga ke fakahaofi ʻene moʻuí, ne iku ia ʻo mole; ka ko ia naʻane tukuange ʻene moʻuí ke faingataʻaʻia (ke mole) koeʻuhí ke fakahaofi ha taha kehé, ne iku ai ʻo hao ʻene moʻui ʻaʻana. Naʻe tupu mei he māfana ʻa e sino ʻo Sundar ʻi hono tauloto ʻo e tangata laveá kaeʻumaʻā ʻa e hilifaki ʻa e sinó ʻi hono tuʻá, ne na fakatou māfana ai ʻo na moʻui ʻo faifai ʻo na aʻu ki ha kiʻi kolo ʻo na maʻu ai ha meʻakai mo ha ʻapi ke na mālōlō ai.

"He ko ia ʻoku ne loto ke fakahaofi ʻene moʻuí, ʻe mole ia. Pea ko ia ʻoku ne tuku ʻene moʻuí ke mole koeʻuhí ko au mo e Ongoongo Leleí, ʻe hao ia."

Maʻake 8:35

From “Ko e Hofangahau” by Siupeli Taliai.